Quy Trình Làm Gốm | 5 Bước “Biến Đất Thành Vàng” Của Nghệ Nhân

Quy trình làm gốm thủ công diễn ra như thế nào để biến những thớ đất sét vô tri thành tác phẩm nghệ thuật? Người xưa có câu: “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò”. Để tạo nên một chiếc bình gốm có hồn, người nghệ nhân tại Gốm Hồn Việt phải trải qua một hành trình lao động miệt mài.

Hãy cùng chúng tôi khám phá 5 bước chuẩn mực dưới đây:

Bước 1: Thấu đất (Luyện đất) – Khởi nguồn của gốm

Nguyên liệu chính của gốm là đất sét, nhưng không phải đất nào cũng dùng được. Trong quy trình làm gốm, khâu chọn đất và luyện đất (thấu đất) là quan trọng nhất để quyết định độ bền của sản phẩm.

Đất sét sau khi khai thác thường chứa tạp chất. Người thợ phải phơi ải, lọc qua nước nhiều lần để lấy được phần đất tinh khiết nhất. Sau đó là công đoạn nhào nặn kỹ lưỡng để loại bỏ hoàn toàn bọt khí. Nếu đất còn bọt khí, khi nung ở nhiệt độ cao sản phẩm sẽ bị nổ hoặc nứt vỡ.

Bước 2: Tạo hình (Chuốt gốm) – Thổi hồn vào đất

Sau khi có đất dẻo mịn, nghệ nhân bước vào giai đoạn tạo hình. Đây là bước thể hiện rõ nhất đôi bàn tay tài hoa của người thợ trong quy trình làm gốm truyền thống.

Có 3 phương pháp tạo hình chính:

• Vuốt tay trên bàn xoay: Người thợ dùng chân đạp bàn xoay, tay vuốt đất để kéo cao, tạo bầu. Sản phẩm vuốt tay luôn là “độc bản”, mềm mại và tự nhiên.

• Đổ khuôn: Dùng cho các sản phẩm cần độ chính xác cao như bát đĩa, ly tách.

• Nặn đắp bằng tay: Dùng cho các chi tiết trang trí phức tạp như rồng, phượng, hoa lá đắp nổi.

Sau khi tạo hình, sản phẩm lúc này được gọi là “hàng mộc”. Hàng mộc sẽ được phơi nắng nhẹ cho se lại để giữ dáng.

Bước 3: Trang trí hoa văn – Vẽ nên câu chuyện

Khác với gốm công nghiệp in máy, quy trình làm gốm thủ công đề cao nét vẽ tay phóng khoáng. Tại Gốm Hồn Việt, các nghệ nhân thường sử dụng bút lông để vẽ trực tiếp lên nền gốm mộc.

Các kỹ thuật trang trí phổ biến bao gồm:

• Vẽ dưới men: Vẽ hoa văn xong mới tráng men, giúp họa tiết bền vĩnh cửu.

• Đắp nổi, khắc chìm: Tạo chiều sâu 3D cho sản phẩm (thường thấy ở dòng gốm men rạn).

• Cắt gọt: Tạo các lỗ thủng nghệ thuật cho đèn xông tinh dầu hoặc bình hoa cách điệu.

Bước 4: Tráng men – Lớp áo bảo vệ hoàn hảo

Men gốm thực chất là một lớp thủy tinh lỏng, giúp bảo vệ xương gốm và tạo màu sắc thẩm mỹ. Trong quy trình làm gốm, kỹ thuật tráng men đòi hỏi kinh nghiệm dày dạn để lớp men phủ đều, không bị co hay đọng giọt.

Các phương pháp tráng men thường dùng là: phun men, nhúng men hoặc dội men (kìm men).

Tham khảo ngay: Bộ sưu tập Bình Gốm Men Rạn Độc Đáo

Bước 5: Nung gốm – Sự thăng hoa của lửa

Bước cuối cùng và cũng là bước hồi hộp nhất trong quy trình làm gốm chính là nung đốt. “Thứ ba dạc lò” ý nói vai trò quyết định của lửa.

Tùy vào loại gốm mà nhiệt độ nung sẽ khác nhau:

• Gốm đất nung: 600 – 900 độ C.

• Gốm sành: 1100 – 1200 độ C.

• Đồ sứ: 1280 – 1350 độ C.

Lửa giúp cốt đất kết khối, men tan chảy và bám chặt vào xương gốm tạo nên vẻ đẹp long lanh. Chỉ một sai sót nhỏ về nhiệt độ cũng có thể khiến cả lò gốm thành phế phẩm.

Để hiểu thêm về lịch sử gốm sứ, bạn có thể tham khảo tại Wikipedia Gốm Bát Tràng.

Lời kết

Trải qua 5 bước trong quy trình làm gốm đầy gian nan, những tác phẩm gốm sứ mới đến được tay khách hàng. Hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu và trân trọng hơn giá trị của những sản phẩm thủ công tại Gốm Hồn Việt.